بين ايشان گرايشى پديد آمده است كه اسلام سنى را كيش عرب و اسلام شيعى و صوفى را دين نژاد ايرانى بخوانند . « 1 » وى همچنين به نقل از لهاوزن ، خاطرنشان مىكند كه نخستين شيعيان از موالى ( ايرانى ) نبوده بلكه عرب بوده‌اند . « 2 » از منابع تاريخى و مذهبى نيز چنين برداشت مىشود كه نخستين شيعيان امام على عليه السّلام به جز سلمان ، همگى عرب بودند كه چهار تن از برگزيدگان آنان به نامهاى ، ابو ذر ، مقداد ، عمار و سلمان ، نقبا يا اصفيا خوانده مىشدند . « 3 » و در زمانهاى بعدى آنان را اركان مىگفتند . « 4 » طبق روايتى از امام رضا عليه السّلام اين چهارتن اين‌گونه توصيف شده‌اند : آنان كسانى بودند كه بر طريق رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله بوده و هيچ تغيير و تبديلى پس از پيامبر صلّى اللّه عليه و إله در اسلام ندادند . « 5 » باتوجه به موارد مطرح شده ، عقيدهء افرادى كه تشيع را به ايرانيان نسبت مىدهند غيرقابل‌قبول است ، اما مىتوان چنين نتيجه گرفت كه هر قدر ستم خلفا و حاكمان اموى بر موالى بيشتر مىشد و تفكر برترىطلبى عربى بر تفكر اسلام محمدى صلّى اللّه عليه و إله غلبه مىكرد ، گرايش ايرانيان به تشيع بيشتر مىشد ، زيرا به نظر ايرانيان ، فرزندان

--> ( 1 ) . همان ، ص 50 . ( 2 ) . همان ، ص 51 . ( 3 ) . سيد محسن امين عاملى ، اعيان الشيعه ، ترجمه كمال موسوى ، تهران ، 1345 ش ، ج 1 ، ص 27 . ( 4 ) . كامل مصطفى شيبى ، همبستگى ميان تصوف و تشيع ، ترجمه دكتر على اكبر شهابى ، تهران ، دانشگاه تهران ، 1353 ش ، ص 19 . ( 5 ) . محمد معصوم شيرازى ، طرائق الحقايق ، تصحيح محمد جعفر محجوب ، بىجا ، كتابخانه سنايى ، بىتا ، ج 2 ، ص 7 .